Juist in het voorjaar moet je ’s morgens soms een winterjas aan en kun je in de middagzon zonder jas over straat. Het verschil in luchttemperatuur, de dagelijkse gang of ook wel dagamplitude genoemd, kan wel 20 graden zijn – en daar komt het effect van de warme zon nog bij. Winter en zomer op één dag! Waardoor komen die grote verschillen, wanneer kun je die verwachten?
Een voorbeeld in de pluimverwachting
In onderstaande “pluimverwachting”, gebaseerd op de ECMWF run van 16 maart 0 UTC, valt de grote temperatuurschommeling direct op: op donderdag 19 maart is het in het oosten van het land om 6 UTC rond 0 graden en tussen 12-18 UTC rond 15 graden – het maximum omstreeks 15UTC zal nog iets hoger zijn.
Helder en droog hogedrukweer
Een grote dagamplitude kunnen we verwachten als:
-de nacht voldoende lang is (langdurige afkoeling in de nacht)
-bij voldoend hoge zonnestand (de instraling overdag is krachtig)
-boven droge/kale grond (weinig gewasverdamping, slecht isolerende bodem zoals zandgrond)
-de bodem nog koud is (na de winter)
-in een droge periode (weinig verdamping overdag)
-bij weinig wind die bovendien uit een oostelijke richting komt (aanvoer van droge continentale lucht met veel zon).
Een groot verschil in temperatuur kan ook veroorzaakt worden door de passage van een frontensysteem. Bijvoorbeeld in de winter als de vorst/dooi invalt. Of in de zomer als een heftig onweersfront een einde maakt aan hitte. En aan de kust wanneer op een warme dag ineens kille zeemist het strand op trekt. Maar in het algemeen zien we in ons land de grootste verschillen juist bij rustig helder hogedrukweer.
De weersituatie op 19 maart
Combineren we al die “voorwaarden” dan is de periode medio maart – medio mei het meest gunstig. Ook al omdat een hogedrukblokkade met langdurig droog en zonnig weer in deze periode vaak voorkomt. Onderstaande weerkaart voor donderdag 19 maart toont zo’n hogedrukgebied – de kern ligt boven Schotland maar een eerder gevormde uitloper zien we nog boven Noord-Duitsland en Polen.
De kern boven Schotland doet de droge (zwakke) O-NO wind terugdraaien naar een wat vochtiger N-wind, het heldere zonnige weer wordt dus vrijdag onderbroken door wolkenvelden. Daarna trekt het hoog naar Scandinavië en komt het heldere zonnige weer een aantal dagen terug wat we in de pluimverwachting al zagen aan meerdere dagen met een grote dagelijkse gang in de temperatuur.
Het verschil tussen nachtelijke minimumtemperatuur en de maximumtemperatuur in de middag zien we nog wat meer in detail terug op de kaartjes hieronder. In het oosten van het land gaan we volgens het ECMWF model echt van een minimum van 0-1 graad naar een maximum van 15-16 graden.
Dit verschil is groot, maar nog lang geen 20 graden. Dat komt omdat de grond na de regen van de afgelopen dagen nog goed vochtig is. Ook is de aanvoer van continentale lucht nog maar 2 dagen bezig, echt droog is de lucht nog niet.
Een typerende dag: 4 april 2025
In het droge voorjaar van 2025 zagen we wel dagen met een enorme dagelijkse gang. Op mijn weerstation in Bennekom-Zuidoost registreerde ik op 4 april een verschil van bijna 19 graden. Tussen 7 en 12u (zomertijd) stijgt de temperatuur maar liefst 17 graden! Let ook op de droge lucht, de relatieve vochtigheid is lager dan 30% in de middag, het was dan ook al 5 weken vrijwel helemaal droog; in de nacht blijft de RH <90% en er is geen/weinig dauwvorming. De grote natuurbrand tussen Ede en Otterlo vond niet voor niets de dag ervoor, op 3 april, plaats.
Ook landelijk zien we op 4 april veel stations met een bijna 20-graden groot verschil tussen dag en nacht. Niet aan de kust, trouwens. Maar dat is omdat het aan de kust harder waaide. Meer over dit onderwerp valt te lezen in mijn blog van 1 jaar terug: https://vndnberg.nl/grote-temperatuurverschillen-dag-nacht/
Metingen 19 maart
Het is aardig om te zien hoe bovenstaande verwachting uitgekomen is!
Bij mij in Bennekom was de dagamplitude bijna 18 graden (van +0,5 naar +18,3). Op het meetveld van Wageningen Universiteit was de dagamplitude zelfs ruim 18 graden.
