Het is weer zover, een code oranje staat uit voor winterse neerslag, in dit geval voor ijzel. Telkens weer bevindt het noorden van het land zich deze weken in de overgangszone tussen met oostenwind aangevoerde continentale kou en zachte lucht vanuit het zuiden. Komende nacht is de situatie echt “klassiek” met een brede ijzelzone. We herkennen deze aan een zogenaamde ijzeldriehoek op een “aerologisch diagram”.
Hierboven zien we drie diagrammen op rij, geldig voor een door Arpège berekende locatie op 53N en 6O (dat is ruwweg in Oost-Friesland). Wanneer we bijvoorbeeld het middelste plaatje vergroten, dan zien we dat de luchttemperatuur (rode lijn) in een laag rond 1km hoogte (900 hPa) al boven 0 gekomen is; dichterbij de grond vriest het nog. De rode lijn heeft, ten opzichte van de oranje 0-graden isotherm, een driehoekige vorm – vandaar de naam ijzeldriehoek.
Op het ingezoomde plaatje zien we ook dat de wind alleen nog in de onderste paar honderd meter uit het oosten waait, daarboven is de wind in de warmere laag al geruimd naar ZO-Z. De wind ruimt dus met de hoogte, en dat staat voor warmte-advectie wat natuurlijk een kenmerk is van een warmtefront. Tenslotte zien we hoe de “sounding” van links (21z) naar rechts (03z morgenochtend) vochtige wordt – het dauwpunt (lichtblauwe curve) stijgt en ligt vlakbij de lijn van de luchttemperatuur. Dit wijst op een dik wolkenpakket, waaruit neerslag valt. De vorstgrens bóven de warme laag ligt op ongeveer 1300m, tot op dat niveau is de neerslag sneeuw; is de warme laag eronder dik genoeg dan smelt de sneeuw tot regen die dan in de onderste koude laag onderkoeld raakt (en daardoor als ijzel op de eveneens koude grond bevriest).
Op de bijbehorende weerkaart zien we een duidelijk warmtefront boven het noorden van het land, en ook op 925 hPa (ongeveer 750m boven de grond) kunnen we een front vermoeden bij de cyclonale kromming van de hoogtelijnen met veel koudere lucht in het noorden.
De neerslag valt echt vooral in de vorm van ijzel. Het neerslagsoort-diagram van het ECMWF voor de eerder genoemde regio (die natuurlijk kenmerkend is voor de hele zone langs het warmtefront, dus van de kop van Noord-Holland tot in Drenthe) laat dit duidelijk zien. Alleen nog verder naar het noordoosten is het eerst nog koud genoeg voor sneeuw (zie de kaart met het ICON model weertype). Maar ook daar dringt de warmere lucht op hoogte helemaal over de koude laag heen, en in Groningen zal de sneeuw overgaan in ijzel die dan tot woensdagochtend kan aanhouden. Een lastige en zeer gevaarlijke situatie voor het verkeer!
Verdere vooruitzichten
In de grootschalige luchtdrukverdeling verandert weinig. Telkens zien we (relatief) hogedruk ten noorden of noordoosten van ons land, met boven Scandinavië en Rusland een groot reservoir van koude lucht. Het noorden van het land komt telkens weer even in die koude luchtmassa terecht.
Op de Oceaan ligt een omvangrijk en complex lagedrukgebied, uitlopers hiervan komen tot in Frankrijk en Spanje en voeren telkens een nieuwe portie zachte aan tot in het zuiden van ons land.
De komende twee weken verwacht ik daarom niet veel verandering. In het zuiden en midden is het vaak aan de zachte kant met soms regen. In het noorden en noordoosten dringt de zachte lucht maar met moeite door (en dat gaat vaak met winterse neerslag gepaard), soms wint de koude lucht en volgen weer een paar vorstnachten.