Al dagenlang bouwt zich een extreme hitte op boven Frankrijk. Dit gebeurt onder een zeer krachtige en stationaire rug van hoge druk in de bovenlucht, die af en toe een blokkade-vorm aanneemt. Deze warmtebel komt de komende dagen ook naar ons land, vandaag krijgen we al een voorproefje maar vrijdag wordt het echt extreem met ook junirecords.
Op de weerkaart hierboven zien we hoe de “heat dome” (warmtekoepel) er uit ziet. Het 500 hPa-vlak ligt extreem hoog, boven Noord-Frankrijk zien we dat het op een hoogte van meer dan 592 dam ligt, dat is bijna 6 km. Ten westen van Portugal ligt in de bovenlucht juist een lagedrukgebied, dat samen met het hoog een zuidelijke stroming gaande houdt van Spanje naar West-Frankrijk.
De bijbehorende temperatuur op het 850 hPa-vlak (ongeveer op 1600m met deze hitte) is nabij Bordeaux zelfs 24 graden.
Verticale doormenging van de hitte
De dagenlange zonneschijn (die juist rond de langste dag maximaal is) en de droogte maken dat de atmosfeer overdag helemaal doorgemengd is tot boven 3km hoogte. We zien dit terug in de verticale opbouw van de atmosfeer, links aan het einde van de middag en rechts aan het einde van de nacht.
De lucht is ook duidelijk heel droog, er is totaal geen mogelijkheid voor de ontwikkeling van een onweersbui. Ook in de nacht koelt het niet goed af, op enkele honderden meters hoogte hangt de hitte nog met 32 graden boven de nachtelijke inversie. Zodra de zon goed schijnt, wordt de inversie opgeruimd en begint de volgende snikhete dag.
Franse records
Kijken we naar de waarnemingen op de vele Franse weerstations, dan zien we dat in West- en Midden-Frankrijk (juni)record na record sneuvelt. Zelfs landelijke en alltime records vallen, zo registreerde Meteo France gisteren de gemiddeld warmste nacht en de gemiddelde warmste dag ongeacht de maand (normaliter is het pas eind juli of begin augustus het warmst).
De tabel toont hoofd- en secundaire stations, de kaartjes tonen de maxima van 23 juni 2026 in Bretagne (zelfs op Jersey werd het meer dan 35 graden) en de extremen in ZW-Frankrijk met een enorm gebied waar de 40 graden (ruim) werd overschreden. Zelfs in de bergen van het Massif-Central waren er tot 1300m hoogte tropische maxima van 30+ graden.
Warmtekoepel schuift ook naar ons land, onweerskans
Hoe gaat dit nu verder? De meest extreme hitte in Frankrijk schuift langzaam naar het noorden en noordoosten door. We zien dat in de ECMWF prognose van H500/T850.
Op vrijdag ligt de kern van het bovenluchthoog boven Zuid-Duitsland, en reikt de tong met de warmste lucht op 850hPa duidelijk ook naar de Benelux. De T850 haalt hier 21 graden, en omdat de grond bij ons niet zo droog is als in Frankrijk is er wat meer verdamping en ontstaan er vrijdag in de namiddag mogelijk toch enkele warmtebuien.
Op zondag is de bovenluchtrug doorgeschoven naar Midden-Europa, de T850 begint in West-Europa te dalen en de hittegolf nadert zijn einde. De aantrekkende ZZW-stroming voert onstabiele lucht aan waarin nog enkele regen- en onweersbuien voorkomen.
De toename van de onweerskansen zien we ook duidelijk terug in het ECMWF ensemble. Met name in Noord-Frankrijk en boven België kunnen vrijdag in de loop van de dag al felle warmtebuien ontstaan, en deze trekken dan vrijdagavond ook ons land binnen. Zaterdag is het vooral in het oosten van het land nog steeds heet, en zien we een hele lijn van potentieel onweer liggen van Noord-Frankrijk tot over ons land en Noord-Duitsland.
Vrijdag 39 graden?!
We sluiten af met de vraag die velen op de lippen ligt. Hoe warm wordt het nu vrijdag? De verwachting van de T2m in het Franse Arpège model toont voor vrijdag lokaal 39-40 graden rond 15UTC (17u zomertijd) in ons land. Dat kan alleen gehaald worden als de zon sterk blijft schijnen, en eventueel onweer pas in de avond komt.
Zouden we echt de 39 aantikken, dan sneuvelt ons landelijke junirecord. De vorige “39” werd overigens nog vorig jaar gemeten en wel op 2 juli, zie mijn algemene verhaal over hittegolven. De unieke 40,7 graden van Gilze-Rijen op 25-7-2019 gaan we (nog) niet halen, denk ik. Ook de nachten worden bijzonder warm voor juni-begrippen, de minima liggen in de nacht van vrijdag op zaterdag in het hele land boven de 20 graden (“tropische nacht”) waarbij het op hogere stations (Deelen, Beek) en in de grotere steden mogelijk warmer dan 25 graden blijft. Er is terecht een waarschuwing van kracht voor deze hitte!
Gelukkig zien we vanaf zondag een afkoeling, en midden volgende week ligt de middagtemperatuur waarschijnlijk onder de 25 graden zodat ook in het zuidoosten een einde komt aan deze hittegolf. In Zuid- en Midden-Limburg heeft de hittegolf dan een duur van ongeveer 13 dagen bereikt. Een hittegolf die zijn oorsprong vond in een hardnekkig blokkerend hoog in de bovenlucht, een situatie die wereldwijd vaker wordt waargenomen en waarin door klimaatopwarming telkens weer in andere gebieden hitterecords kunnen worden opgetekend.